"Yazmak Neden Bu Kadar Zor?" Disgrafiyi Anlama Kılavuzu: Eğitim Psikoloğu Dr. Steven Feifer'in Beyin Temelli Yaklaşımı
Çocuğunuzun yazısı okunaksız, harfleri orantısız ve kelimeler arasında boşluk bırakmıyor mu? Ya da belki de el yazısı düzgün ama düşüncelerini bir türlü kağıda dökemiyor, bir paragraf yazmak saatlerini mi alıyor? Eğer bu sorunlar size tanıdık geliyorsa, karşılaştığınız durum basit bir "tembellik" veya "özensizlik" olmayabilir. Bu durum, disleksinin yakın akrabası olan ve yazılı ifade güçlüğü olarak bilinen disgrafi olabilir.
Eğitim psikoloğu ve öğrenme güçlükleri uzmanı Dr. Steven Feifer, tüm yazma zorluklarının aynı olmadığını vurgular. "Beyin temelli" yaklaşımıyla, disgrafinin farklı nörolojik alt tipleri olduğunu ve etkili bir yardım için sorunun kökenini anlamamız gerektiğini belirtir.
Yazma Sürecinin Karmaşıklığı
Yazmak, beynin birçok farklı bölgesinin uyum içinde çalışmasını gerektiren inanılmaz derecede karmaşık bir eylemdir. Dr. Feifer'a göre, bu süreçteki bir aksaklık, farklı disgrafi türlerine yol açabilir:
- Fonolojik Disgrafi: Bu türde, sorun sesleri harflerle eşleştirme ve kelimeleri doğru bir şekilde heceleme yeteneğindedir. Çocuk, duyduğu bir kelimeyi yazarken sesleri atlayabilir veya yanlış harfleri kullanabilir ("kedi" yerine "kdi" yazmak gibi). Bu, beynin fonolojik işlem merkezindeki bir zorluktan kaynaklanır ve genellikle disleksi ile yakından ilişkilidir.
- Görsel-Mekansal Disgrafi: Burada sorun, harflerin şekillerini doğru bir şekilde hatırlama ve onları kağıt üzerinde organize etmededir. Çocuk harfleri ters yazabilir (b/d karışıklığı), harfler arasında orantısız boşluklar bırakabilir veya satır üzerinde kalmakta zorlanabilir. Bu, beynin görsel ve mekansal bilgiyi işleyen bölgelerindeki bir zayıflıktan kaynaklanır.
- Leksikal / Ortografik Disgrafi: Bu en karmaşık türlerden biridir. Çocuk, fonetik olarak doğru ama görsel olarak yanlış kelimeler yazabilir (örneğin "yağmur" yerine "yamur" yazmak gibi, çünkü kulağa öyle gelir). Sorun, kelimelerin doğru yazılışlarını zihinsel bir sözlükte (ortografik leksikon) depolama ve oradan geri çağırma yeteneğindedir.
Ne Yapmalı? Sorunun Kaynağını Anlamak
Dr. Steven Feifer'in yaklaşımı, bize "kötü el yazısı" etiketinin ötesine geçmemizi öğretir. Çocuğunuzun yaşadığı zorluğun hangi türde olduğunu anlamak, ona doğru şekilde yardım etmenin ilk adımıdır.
- Eğer sorun fonolojik ise, Applexia gibi ses-harf eşleştirmesini oyunlaştıran uygulamalar çok faydalı olacaktır.
- Eğer sorun görsel-mekansal ise, çok duyulu teknikler (kuma veya oyun hamuruna harf yazmak, büyük çizgili kağıtlar kullanmak) işe yarayabilir.
- Eğer sorun leksikal ise, sık kullanılan kelimeleri tekrar tekrar görsel olarak çalışmak ve kelime oyunları oynamak önemlidir.
Sonuç: Etiketin Ötesine Geçin
Yazma güçlüğü, çocuğunuzun zekası veya çabası hakkında bir gösterge değildir. Bu, beyninin belirli bir görevi yerine getirirken farklı bir yol izlediğinin işaretidir. Dr. Feifer'in beyin temelli yaklaşımını benimseyerek, çocuğunuzun yaşadığı spesifik zorluğu anlayabilir ve ona en uygun desteği sağlayabilirsiniz. Applexia gibi araçlar, bu zorlu süreci daha az sinir bozucu ve daha eğlenceli hale getirerek, çocuğunuzun düşüncelerini özgüvenle ifade etmesine yardımcı olabilir.
Kaynakça:
- Feifer, S. G. (2009). The Neuropsychology of Written Language Disorders: A Framework for Effective Interventions. School Neuropsych Press.
- Berninger, V. W., & Wolf, B. J. (2009). Teaching students with dyslexia and dysgraphia: Lessons from teaching and science. Paul H. Brookes Publishing Company.
- Dehaene, S. (2009). Reading in the Brain: The New Science of How We Read. Penguin Books.