Evde Disleksi Dostu Bir Öğrenme Ortamı Nasıl Yaratılır? Orton-Gillingham Metodundan Pratik İpuçları
Çocuğunuza disleksi tanısı konulduğunda, ebeveyn olarak atacağınız ilk adımlardan biri, onun öğrenme sürecini evde nasıl destekleyebileceğinizi düşünmektir. Okuldaki özel eğitime ek olarak, evde yaratacağınız destekleyici ve anlayışlı bir ortam, çocuğunuzun özgüveni ve başarısı için paha biçilmezdir. Peki, bu ortamı nasıl bilimsel temellere dayalı bir şekilde kurabilirsiniz?
Cevap, disleksi eğitiminde 1930'lardan beri "altın standart" olarak kabul edilen Orton-Gillingham yaklaşımının temel prensiplerinde yatmaktadır. Nörobilimci Dr. Samuel T. Orton ve eğitimci Anna Gillingham tarafından geliştirilen bu metot, okuma ve yazmanın beyinde nasıl işlediğine dair derin bir anlayışa dayanır. Bu metodun temel ilkelerini evdeki çalışma rutininize uyarlayarak büyük bir fark yaratabilirsiniz.
Orton-Gillingham'ın 4 Temel Prensibini Eve Uyarlamak
- Çok Duyulu (Multisensory): Bu, en önemli prensiptir. Orton-Gillingham, öğrenmenin sadece gözle (görsel) ve kulakla (işitsel) değil, aynı zamanda dokunma ve hareketle (kinestetik) de gerçekleştiğini savunur. Beynin daha fazla yolunu devreye sokarak öğrenmeyi güçlendirir.
- Evde Uygulama: Harfleri öğretirken, çocuğunuzun parmağıyla bir kum tepsisine veya traş köpüğüne yazmasını sağlayın. Harfleri oyun hamurundan yapın. Manyetik harflerle buzdolabında kelimeler oluşturun. Çocuğunuz bir harfin sesini çıkarırken, aynı anda o harfe dokunsun ve baksın.
- Yapılandırılmış, Sıralı ve Kümülatif (Structured, Sequential, and Cumulative): Dilin en basit temel birimlerinden (sesler ve harfler) başlayarak daha karmaşık yapılara (heceler, kelimeler, cümleler) doğru ilerlenir. Her yeni ders, bir önceki bilginin üzerine inşa edilir.
- Evde Uygulama: Alfabetik sırayla değil, en sık kullanılan ve en kolay seslendirilen harflerle başlayın (örneğin, a, m, t, s). Çocuğunuz bu harflerle basit kelimeler ("at", "mat", "sat") oluşturabildiğinde, yeni bir harf ekleyin. Acele etmeyin ve bir sonraki adıma geçmeden önce mevcut adımda ustalaştığından emin olun. Applexia gibi programlar, bu yapılandırılmış ilerlemeyi sizin için otomatik olarak yönetir.
- Doğrudan ve Açık Öğretim (Direct and Explicit): Hiçbir şey şansa bırakılmaz. Kurallar (örneğin bir hecenin ne olduğu veya bir yazım kuralı) doğrudan ve açık bir şekilde öğretilir. Çocuğun tahmin etmesi beklenmez.
- Evde Uygulama: "Bu kelimeyi neden böyle okuyoruz?" diye sorduğunda, "Çünkü kural bu" gibi basit cevaplar verin. Örneğin, "c" harfinin "e" veya "i" harfinden önce geldiğinde /s/ sesi çıkardığını (ceket, cila) bir kural olarak açıkça belirtin.
- Teşhis Edici ve Reçeteleyici (Diagnostic and Prescriptive): Öğretim, sürekli olarak çocuğun neyi bilip neyi bilmediğini gözlemlemeye dayanır. Öğretmen, çocuğun ihtiyaçlarına göre bir sonraki adımı belirler.
- Evde Uygulama: Çocuğunuzun hangi harf seslerinde veya hece türlerinde zorlandığını not alın. Bir sonraki oyun veya aktivite seansınızı bu zorlandığı noktalara odaklanarak planlayın. Sabırlı olun ve onun hızında ilerleyin. Başarılarını kutlayın ve hatalarını bir öğrenme fırsatı olarak görün.
Sonuç: Sabırlı ve Stratejik Bir Ortak Olun
Orton-Gillingham prensiplerini evde uygulamak, profesyonel bir terapist olmanız gerektiği anlamına gelmez. Bu, çocuğunuzun öğrenme sürecine karşı daha bilinçli, sabırlı ve stratejik bir ortak olmanız demektir. Applexia gibi bu prensipleri temel alan dijital araçları, kendi çok duyulu ve sevgi dolu ev ortamınızla birleştirdiğinizde, çocuğunuzun okuma macerasında başarılı olması için en sağlam temeli atmış olursunuz.
Kaynakça:
- Gillingham, A., & Stillman, B. W. (1997). The Gillingham Manual: Remedial Training for Students with Specific Disability in Reading, Spelling, and Penmanship. Educators Publishing Service.
- Shaywitz, S. E. (2020). Overcoming Dyslexia (2nd ed.). Alfred A. Knopf. (Orton-Gillingham yaklaşımını detaylıca anlatır).
- Birsh, J. R. (Ed.). (2018). Multisensory teaching of basic language skills. Paul H. Brookes Publishing Company.